Ostatni dzień wakacyjnej podróży AD’2013 to dzień słowacki. Na pierwszy ogień idzie Prešov, zwany z polska Preszowem, blisko 100-tysięczne miasto, znane ze swojej bujnej historii i zabytkowej starówki, rywalizującej klasą z tą w pobliskich Koszycach.
Tour de Europe 2013, dzień 32 (poprzedni wpis z trasy: Serbska Subotica). Po zwiedzaniu Suboticy, leżącej w Serbii tuż przed granicą z Węgrami, poprzedni dzień nie miał już żadnej historii. Węgry potraktowaliśmy tym razem czysto tranzytowo, mknąc samochodem ku Słowacji, a w zasadzie ku małej wsi Košická Belá (mniej niż 1000 mieszkańców), leżącej nieopodal Koszyc, w której mieliśmy zaplanowany nocleg.
Do hotelu, kompletnie nieoświetlonego i nieoznaczonego, dotarliśmy po długich poszukiwaniach nieco po godzinie 23-ciej, przy wysiadaniu z samochodu szokując się słowacką temperaturą (11 stopni, w ostatnim dniu sierpnia (!)). Wezwana przez nas telefonicznie właścicielka na szczęście mieszkała w hotelu, więc z meldunkiem poszło w miarę sprawnie. Nocleg, a rano… śniadanie i w trasę. Plan był bardzo bogaty i praktycznie niemożliwy do zrealizowania, więc rzeczywistość szybko nam go obcięła.
Na początek wyrzuciliśmy z planu Koszyce, decydując się przejechać od razu do Preszowa. W tym 100-tysięcznym mieście, trzecim co do wielkości na Słowacji, wylądowaliśmy ostatecznie przed godziną 11-tą, parkując na publicznym parkingu tuż za zabytkową starówką.
Preszów po raz pierwszy pojawia się w dokumentach w połowie XIII w. Pod koniec XVI wieku rozpoczęto w okolicy wydobycie soli kamiennej. Miasto przeżyło w swojej historii powstania, egzekucje, epidemie i pożary (ostatni wielki pożar w 1887 r.), a pomimo to prawie cały czas stopniowo rosło, rozbudowywane i odbudowywane. Jest dziś siedzibą biskupów aż trzech różnych religii (w zasadzie odłamów chrześcijaństwa): greckokatolickiego, prawosławnego i luterańskiego. Dla wyznania greckokatolickiego Preszów jest metropolią na całą Słowację.
Preszów znany jest także ze znajdujących się w okolicach słynnych kopalni opalu, w których w XVIII w. wykopano największy opal na świecie (2970 karatów). Dziś nawet królowa angielska ma opal z Preszowa w swojej koronie. A w samym mieście znajduje się obecnie aż… 325 zabytków kultury.
Wchodzimy na preszowską starówkę od strony południowej, niemal od razu trafiając przed greckokatolicką katedrę św.Jana Chrzciciela, siedzibę arcybiskupa Preszowa i całej Słowacji. Pierwszy kościół stanął w tym miejscu już w XV w., podlegając potem wielokrotnym odbudowom i przebudowom. W XVIII w. dodano barokową fasadę. Kościół greckokatolicki podlegał w komunistycznej Czechosłowacji bardzo silnym represjom, wdrażano nawet w życie projekt zburzenia wszystkich greckokatolickich świątyń. Urzędujący arcybiskup został wtedy wtrącony do więzienia, w którym zmarł, a zwłoki pochowano w anonimowym grobie, z numerem zamiast nazwiska. Został beatyfikowany przez Jana Pawła II, a grobowiec przeniesiono do krypty w katedrze. Jan Paweł II odwiedził także osobiście ten kościół.
Preszowska katedra św.Jana Chrzciciela znana jest z jeszcze jednego obiektu kultu religijnego – jest tu przechowywana jedna z czterech istniejących na świecie kopii „całunu turyńskiego” (trzy pozostałe znajdują się w Turynie (oryginał nie jest pokazywany), Jerozolimie i Wilnie).
W samym centrum preszowskiej starówki stoi najstarsza świątynia w tym mieście – kościół św.Mikołaja, wybudowany w 1347 r. Obecny wygląd pochodzi z początków XVI w., kiedy kościół przebudowano. We wnętrzach znajduje się jeden z najpiękniejszych ołtarzy na Słowacji, pochodzący z końcówki XVII w. Przed kościołem św.Mikołaja stoi najbardziej znana fontanna w mieście – fontanna Neptuna, wybudowana w XVIII w. przez pierwszego żydowskiego mieszkańca Preszowa, w podzięce za okazane mu zaufanie (do tego czasu Zydzi nie byli mile widziani w mieście, przez to że konkurowali z miejscowymi handlarzami).
Tuż obok stoi kolejny kościół, tym razem luterański kościół św.Trójcy, wybudowany w połowie XVII w. wraz ze stojącą naprzeciwko ewangelicką szkołą, z którą zresztą kościół był początkowo połączony specjalnie wybudowanym mostem, mającym początek na poziomie chóru w świątyni. Szkoła uległa zniszczeniu w ostatnim wielkim pożarze Preszowa w 1887 r, odbudowano ją potem w tradycyjnym stylu. Mieściła się tu później akademia prawa i teologii.
Centrum starówki w Preszowie przepełnione wręcz jest historycznymi budynkami, z których pewnie co najmniej co drugi ma swoją bujną historią. Nie da się nie zauważyć m.in. pałacu, który wybudował tu w XVIII w. baron Klobušický, a wyróżniający się niezwykle bogato zdobioną przednią fasadą na pierwszym piętrze. Znajdziemy tu także kolejną rzeźbę, zwaną „rzeźbą Immaculata” (często błędnie nazywaną rzeźbą św.Trójcy), w której dominuje postać Madonny z Dzieciątkiem, w koronie oraz trzymającej berło. Rzeźba pochodzi z XVIII w.
Nieco poniżej wschodniej strony rynku stoi żydowska synagoga, wybudowana pod koniec XIX wieku, do dziś czynna i będąca obiektem kultu religijnego, ale mieszcząca także Muzeum Kultury Zydowskiej (pierwsze żydowskie muzeum na Słowacji, uruchomione w 1928 r.). Na terenie synagogi stoi także pomnik żydowskich mieszkańców Preszowa, ofiar holocaustu. Synagoga jest dziś częścią całego kompleksu budynków, wraz z m.in. rabinatem i szkołą. Muzeum jest niestety czynne bardzo krótko (wstęp jest płatny), bo w większość dni zaledwie w godz.9:00 – 13:00, więc nie mieliśmy szans go zwiedzić.
Na północnym krańcu starówki stoi „Bank Bosaka”, budynek w stylu art nouveau, wybudowany dla Michala Bosaka, pochodzącego z okolic Preszowa wielkiego amerykańskiego bankiera, właściciela kilku banków (jego podpis widniał np. na banknocie 10-dolarowym). Budynek, który był siedzibą jednego z oddziału banku, należącego do Bosaka, wybudowano w 1924 r.
Obchodzimy w drodze powrotnej starówkę od strony wschodniej, mijając dawną siedzibę regionu Šaris, wybudowaną w XVIII w. Dochodzimy do kolejnej świątyni – franciszkańskiego kościoła św.Józefa, stojącego na miejscu pierwotnie tu się znajdującego kościoła Karmelitów z XIV w. Budowa kościoła Franciszkanów wraz z przylegającym do niego klasztorem rozpoczęła się w końcówce XVII w. Ołtarze kościelne pochodzą z XVIII w., tak jak i rzeźby stojące przed kościołem, m.in. stojąca do dziś rzeźba św.Rocha. We wnętrzach znajduje się dziś mała „polonica” – relikwia Jana Pawła II (ampułka z jego krwią).
I tu kończy się nasza, trwająca jedynie 1,5 godziny wizyta w Preszowie. Z pewnością miasto warte jest dłuższego zainteresowania, nas jednak gonił czas i plany, w których kolejnym punktem był słynny zamek na Spiszu.
Pełna kolekcja zdjęć z Preszowa znajduje się na osobnej stronie naszego bloga oraz na naszym facebookowym profilu.
