Odessa była przez lata natchnieniem artystów, którzy często wiązali swoje losy z tym miastem – nie zawsze dobrowolnie, ale zawsze to coś. Miasto o nich nie zapomniało i miejsca związane ze słynnymi postaciami sztuki są dziś oznakowane. Zapraszamy na spacer śladami znanych osobistości literatury, muzyki, architektury i innych sztuk.
Weekend w Odessie (poprzedni wpis: Świątynie Odessy). Odessa w latach swojej świetności „gościła” wielu znanych (w swoich czasach lub obecnie) artystów. Słowo „gościła” z rozmysłem umieszczam w cudzysłowie – bo część z nich mieszkała i pracowała w Odessie nie do końca z własnej woli – byli ofiarami zesłań, także tych „wewnętrznych” – wewnątrz samej Rosji. Tak czy tak, warto będąc w Odessie zrobić sobie rajd śladami wielkich artystów, z miastem związanych.
Zacznijmy oczywiście od akcentów polskich – nie sposób pominąć w Odessie domu przy słynnej ulicy Deribasowskiej, pod numerem 16. To tu mieszkał w 1825 r. nasz narodowy wieszcz, Adam Mickiewicz, podczas swojego zesłania w głąb Rosji. Choć zesłanie to w przypadku Odessy oznaczało życie na salonach, flirty i romanse 🙂 Pojechał także Mickiewicz na pobliski Krym, a owocem tej podróży były potem słynne „Sonety krymskie”.
Adam Mickiewicz ma także w Odessie swój pomnik, postawiony przez mieszkańców miasta w 2004 r. w ramach obchodów roku polskiego na Ukrainie. Stoi on przy Prospekcie Aleksandrowskim, w niewielkim parku w centrum miasta.
W tym samym parku (tyle że na drugim jego końcu) stoi pomnik innego literata, Iwana Franko, uważanego za drugiego (po Tarasie Szewczenko) najważniejszego literata ukraińskiego, silnie związanego z polskimi literatami (m.in. Orzeszkową i Kasprowiczem). Drugi ślad Iwana Franko znajduje się w samym centrum, przy ulicy Greckiej 42 (obecnie posterunek milicji) – tu literat mieszkał w Odessie w 1909 r.
Inne artystyczne polonica w Odessie to dzieła naszych polskich architektów – budynek muzeum archeologicznego, stojący obok miejskiego ratusza na początku bulwaru nadmorskiego (autorstwa Feliksa Gąsiorowskiego) oraz jeden z najbardziej rozpoznawalnych hoteli w Odessie – słynny hotel „Pasaż”. Autorem projektu tego drugiego był Lew Włodek.
Do Odessy, w ramach wewnątrz-rosyjskiego zesłania przybył niedługo przed Mickiewiczem, Aleksander Puszkin, dziś klasyk rosyjskiej literatury. Przebywał w mieście piętnaście miesięcy, a jego pobyt w Odessie nałożył się na pobyt Mickiewicza, aczkolwiek obaj panowie nigdy się w tym mieście nie spotkali. Dziś w budynku, gdzie mieszkał Puszkin, znajduje się poświęcone mu małe muzeum. A w eksponowanym miejscu w mieście, na bulwarze nadmorskim, tuż przed ratuszem miejskim, stoi duży pomnik Puszkina, ufundowany już w 1889 r., jako drugi pomnik pisarza w całej Rosji (pierwszy na Ukrainie).
W bocznej uliczce pomiędzy operą a bulwarem nadmorskim znajduje się budynek, w którym w 1889 r. mieszkał Anton Czechow, kolejny rosyjski klasyk, dramatopisarz, choć z zawodu… lekarz. Cztery lata później, w 1893 r., w domu obok przy tej samej ulicy zamieszkał inny artystyczny celebryta rosyjski – Piotr Czajkowski. Autor słynnego „Jeziora Łabędziego” przebywał w Odessie w ostatnim roku swojego życia – zmarł w październiku lub listopadzie (nie wiadomo dokładnie) na cholerę w Petersburgu.
Na drugim końcu bulwaru, na ulicy o nazwie (nomen omen) Bulwar Gogola, pod numerem 11-tym żył w latach 1850-51 kolejny klasyk rosyjskiej literatury, Nikołaj Gogol. Budynek ten należał do wujka pisarza, a sam Gogol mieszkał w nim, podobnie jak Czajkowski, w ostatnim okresie swojego życia – zmarł w 1852 r. w Moskwie. Ulicę przemianowano na jego imię w 1902 r.
Przy bocznej (idąc bulwarem Gogola) uliczce stoi budynek, który żartem można tez nazwać śladem słynnego artysty – jest to „pałac Tołstoja” – w rzeczywistości nazwa pochodzi od dawnych jego właścicieli – rodziny Tołstojów – aczkolwiek faktem jest że rodzina ta miała wspólnych przodków z Lwem i Aleksiejem Tołstojami. W każdym razie budynek pochodzi z 1832 r., ostatnio „robił” za muzeum, a obecnie jest siedzibą towarzystwa naukowego.
Na budynku najsłynniejszego hotelu w Odessie – hotelu „Pasaż” (jak wspomnieliśmy powyżej, projektu polskiego architekta) znajduje się też tablica, przypominająca o związkach ze sztuką. Choć tablica ta nie dotyczy bezpośrednio samego hotelu – mówi, że w budynku, który stał w tym miejscu przed wybudowaniem hotelu mieszkał przez długie lata Lew Puszkin – brat słynnego pisarza.
I na koniec – w parku im.Tarasa Szewczenki, narodowego poety ukraińskiego, znaleźć można okazały pomnik tego uwielbianego do dziś, i uznawanego za symbol ukraińskiej dumy narodowej człowieka i literata. Szewczenko żył tylko 47 lat i pochodził z biednej rodziny chłopa pańszczyźnianego. W swoim życiu tylko 9 lat spędził jako wolny człowiek. Wkład Szewczenki w literaturę i kulturę ukraińską jest podobny do tego, jaki wniósł u nas Adam Mickiewicz. Szewczenkę obrał kijowski Majdan jako swojego artystycznego patrona podczas ostatnich wydarzeń na Ukrainie.
Pamiątkowych tablic na budynkach w Odessie jest naprawdę wiele. Czasem wydaje się, że miasto to postawiło sobie za cel wyróżnienie wszystkich miejsc, związanych ze znanymi ludźmi, którzy choć ułamek swojego życia związali z Odessą. Wiele z tych tablic przeciętnemu turyście nic nie mówi, ale są wśród nich „perełki”, jak te opisane powyżej. Z pewnością znaleźć ich można więcej – tyle wyłapaliśmy podczas weekendowego pobytu w Odessie.
A w następnym wpisie pokażemy Wam fotogalerię z obchodów 200. rocznicy urodzin Tarasa Szewczenki w Odessie – trafiłem na nie niechcący.
Pełna galeria zdjęć śladów wielkich artystów w Odessie znajduje się na osobnej stronie naszego bloga oraz na naszym profilu na Facebooku.
